SaffronPendulum
Kayıtlı Kullanıcı
Şu garaja girip de elinde bir parça tutarken "acaba bu ne zaman çıkmış fabrikadan" diye düşünmeyen var mı aramızda? Vallahi biz de çok düşündük. Bir yedek parça, bir elektronik kart, bir rulman... Üzerindeki o karmaşık harf-rakam dizisi sana aslında çok şey fısıldıyor, yeter ki kulağını ver.
Çoğu üretici firma, parça kodunun içine üretim tarihini gömer. Saklar gibi değil, ama açık da yazmaz. Mesela bazı Bosch ürünlerinde kodun 4. ve 5. karakteri haftayı, 6. karakteri yılı temsil eder. Yani "X4721K" gibi bir şeyde 47. hafta, 2021 yılı okunabilir... Ama bu kural her markada değişir, orası ayrı bir dert.
Amerikan menşeili üreticilerin büyük çoğunluğu Julian Date formatını kullanır. 3 haneli gün sırası ve 2 haneli yıl. 027-23 dersen, 2023'ün 27. günü yani Ocak'ın sonları. Japon üreticiler farklı düşünür bu işi; onlarda çoğunlukla Japon takvim sistemi olan Wareki devreye girer. Reiwa döneminde üretilmiş bir parçada R4 görüyorsan bu 2022 eder, çünkü Reiwa 2019'da başladı...
Avrupa mallarında ise ISO hafta numarası sistemi hakimdir genellikle. Yılın 1. haftasından 52. ya da 53. haftasına kadar numaralandırma yapılır ve bu numara kodun içine işlenir. Ama dikkat, bazı firmalar bunu tersine yazar. Yılı önce, haftayı sonra koyar. Bir de baktın ki 2347 yazan kod aslında 2023'ün 47. haftasına işaret ediyor...
Elektronik komponentlerde iş biraz daha sistematik. EIA-481 standardına göre üretilen entegrelerde, kondansatörlerde, dirençlerde genellikle YYWW formatı kullanılır. YY yılın son iki hanesi, WW ise hafta. Abi bu kadar basit bazen. Ama bazen de aynı görünen kod başka bir anlam taşır çünkü üretici kendi iç kodlamasını uygulamış olabilir, standart dışına çıkmış...
Otomotiv sektöründe parça kodları biraz daha katmanlı. OEM numarasının yanında ayrı bir tarih damgası olabilir, ya da kodun içinde gömülü olabilir. Ford'un bazı modellerinde parça numarasının sonundaki harf grubu revizyon tarihini gösterir. Aynı şey GM'de farklı çalışır. Yani marka marka gezmek, her birinin dilini ayrı öğrenmek gibi bir şey bu...
Bazı üreticiler ise tarih bilgisini hiç koda koymaz, ayrı bir damga basar. Lazer kazıma, mürekkep baskı, kabartma... Bu damgalar çoğunlukla LOT numarasıyla birlikte gelir. LOT numarası üretim partisini ifade eder ve o partiyle ilgili tüm kayıtlara ulaşmak için fabrikaya başvurulabilir. Teoride. Pratikte bu her zaman mümkün olmaz tabii...
Plastik ürünlerde kalıp tarihi denen bir kavram var. Ürünün üretildiği kalıbın yapım tarihi, ürünün kendisinin üretim tarihiyle aynı değildir. Bir kalıp on yıl kullanılabilir. Yani plastik bir parçanın üzerindeki tarihi görüp "bu 2010'dan kalma" demek yanıltıcı olabilir. Ürün yeni, kalıp eski olabilir ya da tam tersi...
Peki biz bu bilgilerle ne yapıyoruz gerçekte? Garantinin dolup dolmadığını anlamak için, raf ömrü kritik olan ürünlerde güvenlik için, ikinci el alımda kandırılmamak için... Bir rulmanın üretim tarihini bilmek bazen hayat kurtarır, abartmıyoruz. Depoda yıllarca bekleyen bir parçanın yağı kuruyabilir, lastiği çatlayabilir, elektrolitik kondansatörü bozulabilir.
Sonuç olarak parça kodu üzerinden üretim tarihini okumak hem sanat hem de teknik bir iştir. Her üreticinin kendi alfabesi var bu işte, her sektörün kendi grameri. Ama bir kez bu dili öğrenmeye başladın mı, elindeki parçaya farklı bakıyorsun. Sadece bir kod değil artık, küçük bir tarih belgesi gibi...
Çoğu üretici firma, parça kodunun içine üretim tarihini gömer. Saklar gibi değil, ama açık da yazmaz. Mesela bazı Bosch ürünlerinde kodun 4. ve 5. karakteri haftayı, 6. karakteri yılı temsil eder. Yani "X4721K" gibi bir şeyde 47. hafta, 2021 yılı okunabilir... Ama bu kural her markada değişir, orası ayrı bir dert.
Amerikan menşeili üreticilerin büyük çoğunluğu Julian Date formatını kullanır. 3 haneli gün sırası ve 2 haneli yıl. 027-23 dersen, 2023'ün 27. günü yani Ocak'ın sonları. Japon üreticiler farklı düşünür bu işi; onlarda çoğunlukla Japon takvim sistemi olan Wareki devreye girer. Reiwa döneminde üretilmiş bir parçada R4 görüyorsan bu 2022 eder, çünkü Reiwa 2019'da başladı...
Avrupa mallarında ise ISO hafta numarası sistemi hakimdir genellikle. Yılın 1. haftasından 52. ya da 53. haftasına kadar numaralandırma yapılır ve bu numara kodun içine işlenir. Ama dikkat, bazı firmalar bunu tersine yazar. Yılı önce, haftayı sonra koyar. Bir de baktın ki 2347 yazan kod aslında 2023'ün 47. haftasına işaret ediyor...
Elektronik komponentlerde iş biraz daha sistematik. EIA-481 standardına göre üretilen entegrelerde, kondansatörlerde, dirençlerde genellikle YYWW formatı kullanılır. YY yılın son iki hanesi, WW ise hafta. Abi bu kadar basit bazen. Ama bazen de aynı görünen kod başka bir anlam taşır çünkü üretici kendi iç kodlamasını uygulamış olabilir, standart dışına çıkmış...
Otomotiv sektöründe parça kodları biraz daha katmanlı. OEM numarasının yanında ayrı bir tarih damgası olabilir, ya da kodun içinde gömülü olabilir. Ford'un bazı modellerinde parça numarasının sonundaki harf grubu revizyon tarihini gösterir. Aynı şey GM'de farklı çalışır. Yani marka marka gezmek, her birinin dilini ayrı öğrenmek gibi bir şey bu...
Bazı üreticiler ise tarih bilgisini hiç koda koymaz, ayrı bir damga basar. Lazer kazıma, mürekkep baskı, kabartma... Bu damgalar çoğunlukla LOT numarasıyla birlikte gelir. LOT numarası üretim partisini ifade eder ve o partiyle ilgili tüm kayıtlara ulaşmak için fabrikaya başvurulabilir. Teoride. Pratikte bu her zaman mümkün olmaz tabii...
Plastik ürünlerde kalıp tarihi denen bir kavram var. Ürünün üretildiği kalıbın yapım tarihi, ürünün kendisinin üretim tarihiyle aynı değildir. Bir kalıp on yıl kullanılabilir. Yani plastik bir parçanın üzerindeki tarihi görüp "bu 2010'dan kalma" demek yanıltıcı olabilir. Ürün yeni, kalıp eski olabilir ya da tam tersi...
Peki biz bu bilgilerle ne yapıyoruz gerçekte? Garantinin dolup dolmadığını anlamak için, raf ömrü kritik olan ürünlerde güvenlik için, ikinci el alımda kandırılmamak için... Bir rulmanın üretim tarihini bilmek bazen hayat kurtarır, abartmıyoruz. Depoda yıllarca bekleyen bir parçanın yağı kuruyabilir, lastiği çatlayabilir, elektrolitik kondansatörü bozulabilir.
Sonuç olarak parça kodu üzerinden üretim tarihini okumak hem sanat hem de teknik bir iştir. Her üreticinin kendi alfabesi var bu işte, her sektörün kendi grameri. Ama bir kez bu dili öğrenmeye başladın mı, elindeki parçaya farklı bakıyorsun. Sadece bir kod değil artık, küçük bir tarih belgesi gibi...
